Çocuklarda Yer Tutucu Uygulamaları

Hizmet Nedir?

Çocuklarda yer tutucu uygulamaları, süt dişlerinin normal düşme zamanından önce kaybedilmesi durumunda oluşan boşluğu korumak amacıyla uygulanan koruyucu diş hekimliği tedavileridir. Yer tutucular, komşu dişlerin boşluğa doğru hareket etmesini önlemeye ve alttan gelecek daimi diş için gerekli sürme alanının korunmasına yardımcı olur. Böylece ilerleyen dönemde ortaya çıkabilecek yer darlığı, çapraşıklık veya daimi dişin sürmesinde yaşanabilecek problemlerin riski azaltılabilir.

Çocukluk döneminde süt dişleri; sağlıklı çiğneme, konuşma ve çene gelişimi açısından önemli görevler üstlenir. Ancak toplumda sık karşılaşılan “Nasılsa dökülecek, yerine yenisi gelecek” düşüncesi, süt dişlerinin erken kaybının önemsiz görülmesine neden olabilir.

Oysa süt dişleri yalnızca günlük çiğneme fonksiyonunu yerine getiren geçici dişler değildir. Aynı zamanda altlarında gelişmekte olan daimi dişler için gerekli alanın korunmasına ve bu dişlerin uygun konumdan sürmesine yardımcı olan doğal rehberlerdir. Bu nedenle bir süt dişinin olması gerekenden erken kaybedilmesi, ilerleyen dönemde diş dizilimini etkileyebilecek problemlere zemin hazırlayabilir.

Süt Dişi Erken Kaybedildiğinde Ne Olur?

Süt dişleri, doğal düşme zamanlarına kadar çene içerisinde kendilerine ayrılan alanı korurlar. Ancak ileri çürükler, enfeksiyonlar veya travma gibi nedenlerle bir süt dişi olması gerekenden erken kaybedildiğinde ağız içerisindeki mevcut boşluk zamanla değişebilir.

Komşu dişler boşluğa doğru hareket edebilir.
Çekilen veya kaybedilen süt dişinin önünde ve arkasında bulunan dişler zaman içerisinde boşluğa doğru hareket edebilir. Bunun sonucunda daimi diş için ayrılmış alan daralabilir.

Daimi dişin sürmesi zorlaşabilir.
Daimi diş sürmeye başladığında kendisi için yeterli alan bulamazsa farklı bir konumdan sürebilir, çapraşıklık oluşabilir veya bazı durumlarda sürmesi güçleşebilir.

Çiğneme fonksiyonu etkilenebilir.
Özellikle arka bölgedeki süt azı dişlerinin erken kaybedilmesi, çocuğun çiğneme alışkanlıklarını etkileyebilir ve tek taraflı çiğneme alışkanlığının gelişmesine neden olabilir.

İlerleyen dönemde ortodontik problemlerin oluşma riski artabilir.
Daimi dişler için gerekli alanın erken dönemde kaybedilmesi, ilerleyen yıllarda yer darlığı ve çapraşıklık gibi ortodontik problemlere katkıda bulunabilir.

Yer Tutucu Nedir ve Hangi Durumlarda Gerekir?

Yer tutucu; erken kaybedilen süt dişinin bıraktığı boşluğun, alttan gelecek daimi diş sürene kadar korunmasına yardımcı olan apareydir.

Ancak her erken süt dişi kaybında yer tutucu uygulanması gerekmez. Yer tutucu gereksinimi belirlenirken kaybedilen süt dişinin türü, çocuğun yaşı, daimi dişin gelişim ve sürme durumu, mevcut boşluğun miktarı ve çene içerisindeki yer durumu birlikte değerlendirilir.

Yer tutucu özellikle daimi dişin sürmesine henüz zaman varsa ve mevcut boşluğun kaybedilme riski bulunuyorsa düşünülebilir. Çocuğun çene yapısında halihazırda yer darlığının bulunması da alanın korunmasını daha önemli hale getirebilir.

Bununla birlikte daimi diş sürmeye oldukça yakınsa veya yapılan değerlendirmede alan kaybı açısından önemli bir risk görülmüyorsa yer tutucuya ihtiyaç duyulmayabilir.

Bu nedenle yer tutucu kararı yalnızca süt dişinin erken kaybedilmiş olmasına göre değil, klinik muayene ve gerekli görüldüğünde radyografik değerlendirme sonucunda verilmelidir.

Sabit ve Hareketli Yer Tutucuların Özellikleri

Çocuklarda kullanılan yer tutucular genel olarak sabit ve hareketli yer tutucular olmak üzere iki gruba ayrılır.

Sabit Yer Tutucular

Sabit yer tutucular dişlere sabitlenen ve çocuk tarafından çıkarılamayan apareylerdir. Özellikle belirli bölgelerde meydana gelen erken süt dişi kayıplarında tercih edilebilir.

Çocuk tarafından çıkarılamaması kullanım açısından önemli bir avantajdır. Böylece apareyin unutulması veya kaybolması gibi sorunlar yaşanmaz.

Ancak sabit yer tutucunun çevresinde yiyecek ve plak birikmemesi için ağız hijyenine dikkat edilmesi gerekir.

Hareketli Yer Tutucular

Hareketli yer tutucular çocuk tarafından takılıp çıkarılabilen apareylerdir. Birden fazla dişin kaybedildiği veya farklı bölgelerde boşlukların bulunduğu bazı vakalarda tercih edilebilir.

Gerektiğinde apareyin üzerine yapay dişler eklenerek estetik görünümün ve bazı fonksiyonların desteklenmesi de mümkün olabilir.

Ancak hareketli apareylerin başarısı büyük ölçüde çocuğun kullanım uyumuna bağlıdır. Apareyin önerilen sürelerde kullanılmaması, kaybedilmesi veya zarar görmesi tedavinin etkinliğini azaltabilir.

Hangi Yer Tutucu Çocuğa Uygundur?

Her çocuk için aynı yer tutucu kullanılmaz. Uygulanacak apareyin belirlenmesinde;

• kaybedilen süt dişinin konumu,
• kaç dişin eksik olduğu,
• daimi dişin sürme zamanı,
• mevcut boşluğun miktarı,
• çocuğun yaşı,
• ağız ve çene gelişimi,
• çocuğun aparey kullanımına uyumu

gibi birçok faktör birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle sabit veya hareketli yer tutucu seçimi, çocuk diş hekiminin yaptığı değerlendirme sonucunda çocuğa özel olarak planlanmalıdır.

Yer Tutucu Nasıl Hazırlanır ve Uygulanır?

Yer tutucu uygulaması genellikle çocuklar açısından kolay ve konforlu bir süreçtir.

İlk olarak çocuğun ağız ve diş yapısı değerlendirilir. Gerekli görülürse röntgen görüntülerinden yararlanılarak alttaki daimi dişin gelişimi ve sürme durumu incelenir.

Ardından kullanılacak yer tutucunun türüne göre ağızdan geleneksel ölçü alınabilir veya dijital ağız içi tarama yapılabilir. Elde edilen kayıtlar doğrultusunda çocuğun ağız yapısına uygun aparey hazırlanır.

Hazırlanan apareyin ağız içerisindeki uyumu kontrol edildikten sonra sabit yer tutucu dişe uygun materyallerle sabitlenir. Hareketli apareylerde ise çocuğa ve ebeveyne apareyin nasıl takılıp çıkarılacağı ve nasıl temizleneceği anlatılır.

İlk günlerde ağız içerisinde hafif bir yabancılık hissi oluşabilir. Çocukların büyük bölümü kısa süre içerisinde apareye uyum sağlar.

Yer Tutucu Kullanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Yer tutucunun görevini doğru şekilde sürdürebilmesi için ağız hijyenine ve beslenme alışkanlıklarına dikkat edilmesi önemlidir.

Sabit yer tutucu kullanan çocuklarda sakız, lokum, jelibon ve benzeri yapışkan yiyecekler apareyin yerinden çıkmasına veya zarar görmesine neden olabilir. Çok sert yiyeceklerin doğrudan apareyin bulunduğu bölgede çiğnenmesinden de kaçınılmalıdır.

Dişler düzenli olarak fırçalanmalı ve özellikle yer tutucunun çevresi dikkatli şekilde temizlenmelidir. Apareyin çevresinde plak ve yiyecek birikmesi, diş eti problemleri ve çürük riskinin artmasına neden olabilir.

Hareketli yer tutucular ise hekimin önerdiği şekilde düzenli olarak temizlenmeli ve kullanılmadıkları zamanlarda uygun saklama kutusunda muhafaza edilmelidir.

Yer Tutucu Ne Kadar Süre Kullanılır?

Yer tutucunun kullanım süresi her çocukta aynı değildir.

Genellikle alttan gelecek daimi diş sürmeye başlayana ve mevcut boşluğu korumaya artık ihtiyaç kalmayana kadar kullanılır. Bu süre birkaç aydan birkaç yıla kadar değişebilir.

Bu nedenle yer tutucu takıldıktan sonra düzenli kontrollerin devam etmesi oldukça önemlidir. Kontroller sırasında apareyin sağlamlığı, ağız dokularının durumu, boşluğun korunup korunmadığı ve daimi dişin gelişimi değerlendirilir.

Daimi diş sürmeye başladığında ve yer tutucunun görevini tamamladığı belirlendiğinde aparey çocuk diş hekimi tarafından çıkarılır.

Yer Tutucu Düşerse veya Kırılırsa Ne Yapılmalıdır?

Sabit yer tutucu gevşerse, yerinden çıkarsa veya hareketli aparey kırılırsa çocuk apareyi zorlamamalıdır.

Yerinden çıkan aparey kaybedilmeden saklanmalı ve mümkün olan en kısa sürede çocuk diş hekimine başvurulmalıdır. Çünkü apareyin uzun süre kullanılmaması durumunda komşu dişler boşluğa doğru hareket etmeye başlayabilir.

Bu nedenle yer tutucuda fark edilen kırılma, gevşeme veya uyumsuzluklar ihmal edilmemelidir.

Yer Tutucu Kullanımı Neden Önemlidir?

Yer tutucu uygulamasının temel amacı yalnızca boş bir alanı açık tutmak değildir. Asıl amaç, çocuğun gelişmekte olan diş dizisini mümkün olduğunca korumak ve daimi dişin sürmesi için ihtiyaç duyacağı alanı muhafaza etmektir.

Doğru zamanda ve doğru vakada uygulanan yer tutucular, erken süt dişi kaybına bağlı oluşabilecek alan kaybı ve diş dizilimi problemlerinin riskini azaltmaya yardımcı olabilir.

Bu nedenle erken süt dişi kaybı yaşandığında “nasıl olsa yerine yenisi gelecek” düşüncesiyle hareket etmek yerine, daimi dişin gelişiminin ve mevcut boşluğun çocuk diş hekimi tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuklarda yer tutucu nedir?

Yer tutucu, süt dişinin normal düşme zamanından önce kaybedilmesi durumunda oluşan boşluğun, daimi diş sürene kadar korunmasına yardımcı olan apareydir.

Süt dişi erken çekilirse mutlaka yer tutucu gerekir mi?

Hayır. Her erken süt dişi kaybında yer tutucu gerekli değildir. Çocuğun yaşı, kaybedilen diş, daimi dişin gelişim durumu ve mevcut boşluk değerlendirilerek karar verilir.

Yer tutucu neden takılır?

Komşu dişlerin erken kaybedilen süt dişinin bıraktığı boşluğa doğru hareket etmesini önlemek ve daimi diş için gerekli sürme alanını korumaya yardımcı olmak amacıyla kullanılır.

Yer tutucu takılmazsa ne olur?

Yer tutucu gereken bir vakada uygulanmazsa komşu dişler zaman içerisinde boşluğa doğru hareket edebilir. Bunun sonucunda daimi diş için ayrılan alan daralabilir ve çapraşıklık veya sürme problemleri gelişebilir.

Yer tutucu takılması ağrılı mıdır?

Yer tutucu uygulaması genellikle ağrılı değildir. İlk günlerde ağız içerisinde yabancılık veya hafif rahatsızlık hissedilebilir ancak çoğu çocuk kısa sürede apareye alışır.

Sabit mi hareketli yer tutucu mu daha iyidir?

Her çocuk için tek bir doğru seçenek bulunmaz. Kaybedilen dişlerin sayısı ve konumu, çocuğun yaşı ve kullanım uyumu gibi faktörlere göre uygun aparey belirlenir.

Yer tutucu ne kadar süre kullanılır?

Genellikle daimi diş sürmeye başlayana ve boşluğu korumaya artık ihtiyaç kalmayana kadar kullanılır. Kullanım süresi çocuktan çocuğa değişebilir.

Yer tutucu ile yemek yenir mi?

Sabit yer tutucularla yemek yenebilir. Ancak apareye zarar verebilecek çok sert ve yapışkan yiyeceklerden kaçınılması önerilir. Hareketli apareylerde ise çocuk diş hekiminin verdiği kullanım talimatlarına uyulmalıdır.

Yer tutucu düşerse ne yapılmalıdır?

Yer tutucu gevşer, kırılır veya tamamen çıkarsa aparey zorlanmamalı ve mümkün olan en kısa sürede çocuk diş hekimine başvurulmalıdır.

Yer tutucu ne zaman çıkarılır?

Daimi dişin sürme zamanı geldiğinde ve mevcut boşluğu korumaya artık ihtiyaç kalmadığında yer tutucu çocuk diş hekimi tarafından çıkarılır.